2026.05.20 - List otwarty do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karola Nawrockiego
LIST OTWARTY
do:
W.P. Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karola Nawrockiego
W.P. Marszałka Sejmu Włodzimierza Czarzastego
W.P. Marszałek Senatu Małgorzaty Kidawy-Błońskiej
W.P. Prezesa Rady Ministrów Donalda Tuska
W.P. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Marty Cienkowskiej
W.P. Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego Marcina Kulaska
W.P. Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji Marcina Kierwińskiego
W.P. Przewodniczącego Komisji Kultury i Środków Przekazu Senatu RP Jerzego Fedorowicza
W.P. Przewodniczącego Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu
Sejmu RP Piotra Adamowicza
W.P. Parlamentarzystek i Parlamentarzystów RP
Szanowni Państwo,
jako członkowie instytucji i stowarzyszeń reprezentujących polskie środowisko archeologiczne
stanowczo domagamy się powstrzymania wejścia w życie, z dniem 1 stycznia 2027 r.,
nowelizacji ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. 2024.647). Nowelizacja
ta, której zapisy naruszają Konstytucję oraz międzynarodowe zobowiązania Rzeczypospolitej
Polskiej, wprowadza szkodliwe ułatwienia dla amatorskich poszukiwań, co może skutkować
bezpowrotną utratą części polskiego dziedzictwa kulturowego. Mimo wielokrotnych
protestów naszego środowiska nowelizacja nie została odwołana, a uchwalona w 2025 r.
vacatio legis zbliża się do końca. W takiej sytuacji naszym prawem i obowiązkiem jest żądanie
uchylenia nowelizacji.
Zmiany stanu prawnego wprowadzone drogą nowelizacji oceniamy bardzo krytycznie,
ponieważ:
a) naruszają Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej, w tym:
zasadę równości obywateli zapisaną w art. 32 – poprzez uprzywilejowanie jednej grupy
interesariuszy, tj. poszukiwaczy-amatorów,
ochronę własności zapisaną w art. 64 – ponieważ nie chronią w adekwatny sposób
własności terenów, na których dopuszcza się prowadzenie poszukiwań,
zasadę zrównoważonego rozwoju zapisaną w art. 5 – ponieważ umożliwiają
wykorzystywanie zasobów dziedzictwa do celów prywatnych w sposób
niekontrolowany, podczas gdy zadaniem Państwa jest dbałość o zachowanie zasobów
dla kolejnych generacji;
b) naruszają międzynarodowe zobowiązania Rzeczypospolitej Polskiej, w tym przede
wszystkim:
Europejską Konwencję Ochrony Dziedzictwa Archeologicznego z La Valetta, z dnia 16
stycznia 1992 r., ratyfikowaną przez Polskę 13 grudnia 1995 r., ustalającą standardy
ochrony dziedzictwa archeologicznego – poprzez sprzeczność z obowiązkiem
zapobiegania niedozwolonemu obiegowi dziedzictwa archeologicznego oraz
zapewnienia naukowego charakteru wykopalisk i poszukiwań archeologicznych;
Konwencję paryską dotyczącą środków zmierzających do zakazu i zapobiegania
nielegalnemu przywozowi, wywozowi i przenoszeniu własności dóbr kultury, z dnia 14
listopada 1970 r., ratyfikowaną przez Polskę 30 kwietnia 1974 r. – na skutek
wprowadzenia rozwiązań, które ułatwią legalizację znalezisk pochodzących z
nieznanych źródeł;
c) doprowadzą do bezpowrotnej utraty części archeologicznego dziedzictwa kulturowego
Polski na skutek:
utraty kontroli Państwa nad nieodnawialnymi zasobami, które są jego własnością,
dezorganizacji istniejącego systemu ochrony zabytków,
dramatycznego uszczuplenia środków finansowych, przeznaczonych na ochronę
zabytków (m.in. poprzez system nagród dla znalazców oraz konieczność zapewnienia
etatów do ich administracyjnej obsługi lub kosztów procesowych wynikających z
ewentualnych niedociągnięć w tym zakresie);
d) spowodują dewastację źródłowych podstaw archeologii jako dyscypliny naukowej,
ponieważ:
umożliwią niekontrolowane wydobywanie oraz grabież znalezisk metalowych, które są
jedną z najcenniejszych kategorii źródeł archeologicznych;
doprowadzą do bezpowrotnego zniszczenia stanowisk archeologicznych i kontekstów
kulturowych;
pozwolą na wprowadzanie do obiegu naukowego fałszywych informacji na temat
lokalizacji zabytków.
Należy dodać, że koszty wynikające z wejścia w życie nowelizacji spadną na społeczeństwo, co
w dobie niestabilnej sytuacji międzynarodowej i wyzwań w sferze gospodarki ocenić trzeba
zdecydowanie negatywnie. Dalsze argumenty prawne znaleźć można na stronie
https://www.ratuj-zabytki.pl/.
Apelujemy do wszystkich Adresatów niniejszego pisma o przywrócenie stanu prawnego
sprzed nowelizacji ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.
Jednocześnie zwracamy uwagę na konieczność przygotowania nowej ustawy, która uwzględni
postulaty środowisk wyspecjalizowanych w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego Polski.
Wyrażamy też gotowość do współpracy z osobami i stowarzyszeniami zainteresowanymi
poznawaniem przeszłości zgodnie z warsztatem naukowym i zasadami ochrony dziedzictwa
kulturowego.
15 maja 2026 r.
Lista sygnatariuszy:
/-/ dr hab. Jarosław Bodzek, prof. UJ, dyrektor Instytutu Archeologii Uniwersytetu
Jagiellońskiego
/-/ dr Michał Bogacki, dyrektor Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie
/-/ dr Marcin Broniarczyk, dyrektor Muzeum Ziemi Rawskiej w Rawie Mazowieckiej
/-/ dr Wojciech Brzeziński, dyrektor Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie
/-/ prof. dr hab. Andrzej Buko, członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk, członek
korespondent Polskiej Akademii Umiejętności
/-/ prof. dr hab. Wojciech Chudziak, dyrektor Instytutu Archeologii Uniwersytetu Mikołaja
Kopernika
/-/ prof. dr hab. Sylwester Czopek, członek czynny Polskiej Akademii Umiejętności, profesor
Uniwersytetu Rzeszowskiego
/-/ dr hab. Jacek Górski, prof. UPJPII, dyrektor Muzeum Archeologicznego w Krakowie,
profesor Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie
/-/ dr Waldemar Hass, dyrektor Muzeum Archeologiczno-Historycznego w Głogowie
/-/ dr Jadwiga Iwaszczuk, dyrektor Instytutu Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych
Polskiej Akademii Nauk
/-/ dr hab. Andrzej Janowski, prof. IAE PAN, kierownik Ośrodka Archeologii Średniowiecza
Krajów Nadbałtyckich Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk
/-/ prof. dr hab. Jacek Kabaciński, kierownik Ośrodka Studiów Pradziejowych i
Średniowiecznych Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, prezydent
International Union of Prehistoric and Protohistoric Sciences
/-/dr hab. Bartosz Kontny, prof. UW, dziekan Wydziału Archeologii Uniwersytetu
Warszawskiego
/-/ dr Andrzej Kowalczyk, dyrektor Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy
/-/ Jan Książek, dyrektor Muzeum Ziemi Wieluńskiej w Wieluniu
/-/ dr hab. Bartłomiej Lis, prof. IAE PAN, zastępca dyrektora Instytutu Archeologii i Etnologii
Polskiej Akademii Nauk ds. naukowych
/-/ dr Olgierd Ławrynowicz, zastępca dyrektora Instytutu Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego
/-/ dr hab. Marcin Majewski, prof. US, kierownik Katedry Archeologii Uniwersytetu
Szczecińskiego, dyrektor Muzeum Archeologiczno-Historycznego w Stargardzie
/-/ prof. dr hab. Arkadiusz Marciniak, członek korespondent Polskiej Akademii Nauk,
przewodniczący Sekcji Archeologii Komitetu Nauk Historycznych PAN, profesor Wydziału
Archeologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
/-/ prof. dr hab. Anna Marciniak-Kajzer, dyrektor Instytutu Archeologii Uniwersytetu
Łódzkiego
/-/ prof. dr hab. Mirosław Masojć, dyrektor Instytutu Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego
/-/ dr Arkadiusz Michalak, dyrektor Muzeum Archeologicznego Środkowego Nadodrza w
Zielonej Górze z/s w Świdnicy
/-/ prof. dr hab. Andrzej Michałowski, dziekan Wydziału Archeologii Uniwersytetu Adama
Mickiewicza w Poznaniu, prezes Zarządu Głównego Stowarzyszenia Naukowego Archeologów
Polskich
/-/ prof. dr hab. Dominik Nowakowski, kierownik Ośrodka Badań nad Kulturą Późnego Antyku
i Wczesnego Średniowiecza Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk
/-/ dr Dominik Kacper Płaza, dyrektor Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi
/-/ dr hab. Tomasz Purowski, kierownik Ośrodka Archeologii Pradziejowej Instytutu
Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk
/-/ prof. dr hab. Marian Rębkowski, dyrektor Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii
Nauk
/-/ dr hab. Kalina Skóra, prof. IAE PAN, kierownik Ośrodka Badań Nad Dawnymi Technologiami
Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk
/-/ dr Rafał Solecki, Instytut Archeologii Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego
/-/ dr Michał Starski, Prodziekan Wydziału Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego
/-/ Robert Starzyński, dyrektor Muzeum Miasta Zgierza
/-/ prof. dr hab. Marzena Szmyt, dyrektor Muzeum Archeologicznego w Poznaniu, profesor
Wydziału Archeologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, prezes Poznańskiego
Towarzystwa Prehistorycznego
/-/ dr hab. Marcin Szeliga, dyrektor Instytutu Archeologii Uniwersytetu im. Marii Curie-
Skłodowskiej
/-/ Ewa Trawicka, dyrektor Muzeum Archeologicznego w Gdańsku
/-/ dr hab. Katarzyna Trybała-Zawiślak, prof. UR, dyrektor Instytutu Archeologii Uniwersytetu
Rzeszowskiego
/-/ prof. dr hab. Maciej Trzciński, kierownik Muzeum Archeologicznego we Wrocławiu,
profesor Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego
/-/ prof. dr hab. Paweł Valde-Nowak, członek korespondent Polskiej Akademii Nauk, członek
korespondent Polskiej Akademii Umiejętności
/-/ dr hab. Marcin Wąs, prof. UG, dyrektor Instytutu Archeologii Uniwersytetu Gdańskiego
/-/ dr hab. Fabian Welc, prof. UKSW, dyrektor Instytutu Archeologii Uniwersytetu Kardynała
Stefana Wyszyńskiego
/-/ dr hab. Jacek Wierzbicki, sekretarz generalny Stowarzyszenia Naukowego Archeologów
Polskich
/-/ prof. dr hab. Piotr Włodarczak, kierownik Ośrodka Archeologii Gór i Wyżyn Instytutu
Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk
/-/ dr Magdalena Żurek, Instytut Archeologii Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego
menu
